Poniżej znajdziecie moje własne propozycje odpowiedzi do zadań z tegorocznej matury z biologii.

Poniżej znajdziecie moje własne propozycje odpowiedzi do zadań z tegorocznej matury z biologii. Treść zacznie pojawiać się po opublikowaniu arkusza przez CKE. Pamiętajcie, że są to tylko propozycje, oficjalny klucz zostanie wydany przez CKE w późniejszym terminie. Życzę wszystkim wysokich wyników! 🙂

Poniżej — kolejno — publikujemy rozwiązania zadań maturalnych.

Zad. 1.1.

1. F

2. P

Zad. 1.2.

Rozstrzygnięcie: III-rzędową

Zad. 2.1.

Podczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej części owocu chloroplasty. , widoczne na mikrofotografii A , mogą się przekształcać w chromoplasty – plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na mikrofotografii B.

Zad. 2.2.

Obecność podwójnej błony białkowo-lipidowej.

Zad. 3.1.

Płyn Lugola (alternatywnie: jodyna / wodny roztwór jodu w jodku potasu).

REKLAMA

Zad. 3.2.

Strefa elongacji.

Uzasadnienie: Białko o strukturze IV-rzędowej to takie, które składa się z więcej niż jednego łańcucha polipeptydowego. Rybonukleaza jest zbudowana z jednego łańcucha polipeptydowego, zatem mostki disiarczkowe utrzymują strukturę przestrzenną tego pojedynczego łańcucha. Ten pojedynczy łańcuch (mając ustaloną kolejność aminokwasów i strukturę II-rzędową) osiąga dzięki nim strukturę III-rzędową.

Zad. 4.1.

Wpływ temperatury na aktywność proteolityczną aktynidazy.

Zad. 4.2.

Galaretka w postaci stężałej składa się ze splecionych włókien kolagenowych, które hamują ruch wody. Aktynidaza jest proteinazą, czyli enzymem, który rozcina białka. Potraktowanie włókien kolagenowych (które są białkami) aktynidazą uwalnianą z przekrojonego owocu aktinidii prowadzi do ich cięcia i uwalniania wody. Aktynidaza, jak wszystkie enzymy, działa najlepiej w określonym zakresie temperatur. Temperatura 5 stopni C jest najwyraźniej zbyt niska dla działania aktynidazy, a zatem nie doszło do cięcia włókien kolagenowych i upłynnienia galaretki.

Zad. 4.3.

Porównanie wyników z zestawu 3. z 1. pokazuje, że temperatura 20 °C nie powoduje upłynnienia galaretki bez enzymu. Porównanie zestawu 4. z 2. pokazuje, że niska temperatura (5 °C) również nie wpływa na upłynnienie bez udziału enzymu. Dzięki temu można stwierdzić, że to enzym zawarty w owocu kiwi odpowiada za upłynnienie galaretki.

Zad. 4.4.

1. F

2. P

3. P

Zad. 5.1.

1. P

2. F

Zad. 5.2.

Chityna

Zad. 5.3.

Ciało raków (podobnie jak innych stawonogów) okryte jest twardym pancerzem, który uniemożliwia wzrost. Zwierzęta te zrzucają okresowo ów pancerz (linienie) – w tym czasie następuje ich wzrost, po czym dochodzi do twardnienia nowego pancerza i zahamowania wzrostu. Linienie jest zatem konieczne dla wzrostu raków.

Zad. 5.4.

Rozstrzygnięcie: Nie.

Uzasadnienie: Tylko rak szlachetny może służyć jako bioindykator, gdyż jego występowanie ogranicza się do wód czystych i dobrze natlenowanych, zatem obecność raka szlachetnego świadczy o tym, że woda nie jest zanieczyszczona. Z kolei rak pręgowaty toleruje szerokie spektrum warunków, w tym wodę zanieczyszczoną. Może zatem występować zarówno w wodzie czystej, jak i silnie zeutrofizowanej. Jego obecność nie dostarcza zatem żadnych informacji na temat stanu jakości wód.

Zad. 5.5.

Rozstrzygnięcie: W różnych

Uzasadnienie: Rak szlachetny należy do rodzaju Astacus, a rak pręgowany do rodzaju Faxonius – są to odrębne rodzaje, o czym świadczą odmienne nazwy rodzajowe obu gatunków.

Zad. 6.1.

Płazy rozmnażają się w zbiornikach wodnych, które w wielu przypadkach są również miejscem życia ich form dorosłych. Osuszanie terenów (w tym zbiorników wodnych) prowadzi do utraty siedlisk płazów, ograniczając im możliwość rozmnażania się i zwiększając śmiertelność. To przekłada się na spadek dostępności pokarmu dla zaskrońców.

Zad. 6.2.

C2

Zad. 6.3.

1. F

2. P

3. F

Zad. 7.1.

Tilapia nilowa jest gatunkiem słodkowodnym, co oznacza, że żyje w środowisku hipoosmotycznym. Takie warunki powodują ciągły osmotyczny napływ wody do organizmu przez powierzchnię ciała (w tym np. powierzchnię skrzeli). Nadmiar wnikającej do ciała wody jest następnie usuwany w postaci dużej objętości moczu. Mimo że ten mocz ma niskie stężenie soli, to ze względu na wydalanie go w dużych objętościach ryba traci jony niezbędne dla funkcjonowania komórek. W celu wyrównania utraconych jonów niezbędne jest aktywne pobierania jonów (tzn. wbrew gradientowi stężeń – od miejsca o ich niższym stężeniu do miejsca o ich wyższym stężeniu) z wody do ciała.

Zad. 7.2.

Jaja, larwy oraz narybek są bezbronne w obliczu drapieżników oraz mają ograniczoną możliwość odpowiedzi w przypadku zmian parametrów środowiska (np. jest dla nich trudne lub niemożliwe przepłynięcie w odległy zakątek rzeki, gdy woda lokalnie ulega zbytniemu nagrzaniu). Przenoszenie jaj, larw i narybku w pysku przez samicę chroni jej potomstwo przed tymi zagrożeniami: matka może np. uciec wraz z potomstwem przed drapieżnikiem lub przepłynąć w miejsce, gdzie woda ma lepsze parametry (np. odpowiednią temperaturę lub dostępność tlenu) tym samym zwiększając szansę na ich przeżycie.

Zad. 8.1.

Płazy

Zad. 8.2.

Rozstrzygnięcie: tętnice

Uzasadnienie: Są to naczynia wyprowadzające krew z serca.

Zad. 8.3.

B1

Zad. 9.1.

1. 1tkanka kostna – B
2. 2tkanka chrzęstna szklista – C
3. 3tkanka chrzęstna włóknista – A
4. 4tkanka tłuszczowa – D

Zad. 9.2.

B3

Zad. 9.3.

Maź stawowa pełni rolę lubrykanta, zmniejszając tarcie między powierzchniami stawowymi, co umożliwia płynny i bezbolesny ruch stawu. Dodatkowo odżywia chrząstkę stawową i chroni ją przed uszkodzeniami.

Zad. 10.1.

TT

NN

Zad. 10.2.

A1

Zad. 11.

Znaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru) insuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego nadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest przyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz (nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.

Zad. 12.1.

1. A (egzocytoza)

2. C (dyfuzja wspomagana)

Zad. 12.2.

W okresie sytości, przy wysokim poziomie glukozy we krwi, komórki wątroby pobierają glukozę do wnętrza przy wykorzystaniu przenośników GLUT2 w drodze dyfuzji wspomaganej. Gdy glukoza dostanie się do komórki ulega fosforylacji (stymulowanej przez kaskadę sygnalizacyjną wyzwalaną przez insulinę) przez co powstaje glukozo-6-fosforan (G-6-P). Dzięki temu utrzymywany jest gradient stężeń glukozy – wysoki we krwi, niski w komórce – który jest warunkiem kontynuacji dyfuzji wspomaganej i ciągłego napływu glukozy do hepatocytów.

Zad. 12.3.

Transportery GLUT2 działają na zasadzie dyfuzji wspomaganej transportu biernego – tzn. przenoszą glukozę zgodnie z gradientem stężeń od miejsca, gdzie jest ono wyższe do miejsca, gdzie jest ono niższe. W okresie głodu poziom glukozy we krwi jest niski, natomiast w komórce wątroby wzrasta w wyniku rozkładu glikogenu oraz w drodze glukoneogenezy. GLUT2 biorą powstałą w ten sposób glukozę i uwalniają ją do poza komórkę, ograniczając spadek jej poziomu we krwi.

Zad. 12.4.

Glukagon

Zad. 13.1.

ADC opiera się na przeciwciałach monoklonalnych, czyli takich o bardzo dużej specyficzności – łączą się one jedynie z konkretnym fragmentem antygenu. Przeciwciała do tworzenia ADC są dobierane w taki sposób, aby wiązały się z fragmentami antygenów występujących tylko na powierzchni komórek nowotworowych. Tym samym nie wiążą się z komórkami zdrowymi, bo po prostu na powierzchni zdrowych komórek nie ma antygenów, które mogłyby związać.

Zad. 13.2.

W przypadku niestabilnego łącznika dojdzie do rozpadu ADC i uwolnienia leku, który jest toksyną. Uwolniona toksyna będzie oddziaływać na wszystkie komórki, z którymi wejdzie w kontakt – bez względu na to czy są nowotworowe czy zdrowe, wyrządzając organizmowi krzywdę.

Zad. 13.3.

Lizosomy to pęcherzyki zawierające enzymy trawienne, m.in. proteazy. Gdy ADC wniknie do komórki nowotworowej proteazy zawarte w lizosomie trawią przeciwciało i łącznik, które stanowią trzon ADC. To prowadzi do uwolnienia toksyny – etapu niezbędnego dla zadziałania leku.

Zad. 14.1.

E1 – restryktaza – wycina pożądany fragment DNA zachowując lepkie końce

E2 – ligaza – łączy wycięty przez restryktazę fragment DNA z plazmidem

Zad. 14.2.

Wektor to nośnik wprowadzający fragment DNA do organizmu biorcy (np. rośliny). W opisanej metodzie bakteria A. tumefaciens pobiera zmodyfikowany plazmid, a następnie wnika do komórki roślinnej, gdzie zmodyfikowany fragment DNA jest uwalniany.

Zad. 15.1.

Wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z komórek obumierających w wyniku nekrozy

ilustruje ścieżka (A / B / C). Wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z komórek

obumierających w wyniku apoptozy ilustruje ścieżka (A / B / C).

Zad. 16.1.

Delecja

Zad. 16.2.

Leu-Val-Val-Pro-Leu

Zad. 16.3.

A

Zad. 16.4.

HH IAIA

HH IAi0

Hh IAIA

Hh IAi0

Zad. 17.1.

23 st. C

Zad. 17.2.

Rozstrzygnięcie: Tak

Uzasadnienie: Płaskogłów to ryba polująca z zasadzki. Duże przyspieszenie umożliwia jej pochwycenie ofiary, zanim ta zdąży uciec. Podnoszenie temperatury wody najprawdopodobniej będzie prowadzić do zmniejszenia przyspieszenia, jakie osiąga płaskogłów, wpływając negatywnie na skuteczność jego polowań. Ryby słabiej odżywione nie będą się skutecznie rozmnażać, a to może doprowadzić nawet do wymarcia gatunku.

Zad. 17.3.

1. Zdolność do zmiany ubarwienia ciała – dzięki upodobnieniu do otoczenia płaskogłów może polować z zaskoczenia, ponieważ pozostaje niezauważony przez ofiarę.

2. Osadzenie oczu na czubku głowy – pozwala na obserwację otoczenia i zbliżających się potencjalnych ofiar podczas gdy ryba pozostaje w ukryciu przycupnięta na dnie.

Zad. 18.1.

Rozstrzygnięcie: konwergencja

Uzasadnienie: Cecha ta, która jest adaptacją do życia w wysokogórskich warunkach, wyewoluowała wielokrotnie, niezależnie u odlegle spokrewnionych taksonów.

Zad. 18.2.

Niskie temperatury

Zad. 18.3.

żeńskie: N, T

obupłciowe: T, T

Zad. 19.1.

Dla utrzymania żywotnej populacji ważne jest, aby osobniki ją tworzące były zróżnicowane genetycznie. Niska różnorodność genetyczna sprzyja bowiem ujawnianiu się cech kodowanych przez allele recesywne. Cechy te często są niekorzystne (np. choroby genetyczne). Co więcej, niska różnorodność genetyczna sprzyja podatności populacji na patogeny, gdyż wszystkie osobniki są podobnie podatne na daną chorobę. Uwalnianie osobników, które nie są ze sobą blisko spokrewnione (tj. pochodzących też z odległych programów hodowlanych) przyczynia się do zachowania wyższej zmienności genetycznej mitygując negatywne efekty opisane powyżej.

Zad. 19.2.

Konwencja Waszyngtońska reguluje przepływ osobników wybranych gatunków pomiędzy granicami. Wpisanie szpaka balijskiego do załącznika I CITES nadaje mu najwyższy stopień ochrony – oznacza to, że osobniki tego gatunku de facto nie mogą być transportowane przez granicę poza wyjątkowymi przypadkami. Takie przypadki wymagają jednak zgód eksportowych i importowych zapewniając ścisły nadzór nad wykorzystaniem gatunku. To z kolei utrudnia nielegalne pozyskiwanie i transport tego gatunku, np. przez handlarzy,